Pałac Czettritzów

W samym centrum Wałbrzycha, przy ulicy Zamkowej, stoi renesansowy pałac który przez stulecia był siedzibą dwóch najpotężniejszych rodów arystokratycznych Dolnego Śląska. Dziś budynek pełni funkcję uczelni wyższej, ale jego historia sięga początku XVII wieku, kiedy to ród von Czettritz postanowił wznieść nową rezydencję po pożarze średniowiecznego zamku Nowy Dwór.

Kompleks pałacowy otoczony jest czterohektarowym parkiem z zabytkowymi willami i dawną zabudową gospodarczą. To jedno z tych miejsc, które warto zobaczyć spacerując po historycznym Śródmieściu – nie tylko ze względu na architekturę, ale też na ciekawą historię powiązaną z rozwojem całego miasta.

Historia Pałacu Czettritzów w Wałbrzychu

Budowę pałacu rozpoczęto w 1606 roku i trwała ona ponad dwie dekady, do 1628 roku. Rodzina von Czettritz, która przez ponad 250 lat była właścicielami Wałbrzycha jako miasta prywatnego, potrzebowała nowej siedziby po tym jak ich dotychczasowy zamek Nowy Dwór strawił pożar w 1581 roku. Zamiast odbudowywać średniowieczną twierdzę, zdecydowali się na budowę nowoczesnej jak na owe czasy rezydencji w stylu renesansowym.

Początkowo obiekt nazywano „Zamkiem Wałbrzych” – nazwa która zresztą funkcjonuje do dziś równolegle z oficjalną. Do połowy XVII wieku w pałacu mieszkała wdowa po Diprandzie von Czettritz, później rezydencja przechodziła w ręce kolejnych członków rodziny – Henryka von Czettritz, a następnie Marii Katarzyny Bibrian z domu Czettritz. Przez ten czas budynek nie ulegał większym zmianom.

Prawdziwy przełom nastąpił w 1738 roku. Wtedy to pałac wraz z całym miastem kupił Konrad Maksymilian Hochberg, rozpoczynając tym samym panowanie kolejnej arystokratycznej dynastii, która wywarła ogromny wpływ na rozwój regionu.

Przebudowy i architektura

Hochbergowie szybko zabrali się za modernizację swojej nowej posiadłości. W 1882 roku do zachodniej ściany dobudowano charakterystyczną cylindryczną wieżę z klatką schodową. Od strony północnej wykuto nowe, reprezentacyjne wejście ozdobione pseudorenesansowym portalem i herbem Hochbergów – trzema pagórkami nad czerwono-białą szachownicą.

Pierwotnie powstał trzykondygnacyjowy dwór, który z czasem rozrastał się o kolejne skrzydła i budynki administracyjne. Wokół pałacu rozwinęło się założenie parkowe, a w XX wieku w parku wybudowano dwie wille. Jedna z nich ma szczególne znaczenie historyczne – to właśnie w niej mieszkała i zmarła księżna Daisy von Pless, ciotka Winstona Churchilla, jedna z najsłynniejszych postaci związanych z pobliskim Zamkiem Książ.

Pałac przez długi czas był siedzibą Zarządu Dóbr Hochbergów, którzy zarządzali rozległymi posiadłościami obejmującymi nie tylko Wałbrzych, ale i okoliczne tereny. To właśnie za czasów tej rodziny region przeżywał rozkwit związany z wydobyciem węgla i produkcją porcelany.

Dziś można podziwiać zachowaną zabytkową klatkę schodową oraz czynną fontannę wmontowaną w ścianę. Przed budynkiem znajduje się płaskorzeźba z tablicą pamiątkową upamiętniającą księżną Daisy.

Pałac po II wojnie światowej

Po zakończeniu wojny obiekt przechodził przez ręce różnych instytucji. Mieściło się tu Zjednoczenie Przemysłu Węglowego, później Urząd Wojewódzki. Każda zmiana właściciela wiązała się z adaptacją wnętrz do nowych potrzeb, co nie zawsze służyło zachowaniu oryginalnego charakteru pomieszczeń.

W 2004 roku pałac otrzymał nowe, stabilne przeznaczenie – stał się siedzibą Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej im. Angelusa Silesiusa, obecnie przekształconej w Akademię Nauk Stosowanych. To właśnie dzięki uczelni budynek jest utrzymywany w dobrym stanie i służy edukacji kolejnych pokoleń.

Co można zobaczyć dziś

Pałac Czettritzów nie jest typowym muzeum otwartym dla zwiedzających – to działająca uczelnia wyższa. Można jednak podziwiać budynek od zewnątrz i spacerować po otaczającym go parku. Warto przyjść tutaj w ramach wędrówki szlakiem „Szlakiem Starego Grodu”, oznaczonym kolorem czerwonym, który prowadzi przez najciekawsze zabytkowe punkty Śródmieścia.

Park o powierzchni 4,3 hektara zachował swój historyczny charakter. Rosną tu stare drzewa, a pomiędzy nimi ukryte są wspomniane dwie wille oraz dawne budynki gospodarcze, które obecnie pełnią funkcję akademików. Niestety stan willi pozostawia wiele do życzenia i wymaga gruntownej renowacji.

Zimą park wygląda szczególnie malowniczo – renesansowa architektura pod śniegiem nabiera dodatkowego uroku. Latem z kolei jest to przyjemny, zaciszny zakątek w samym sercu miasta, gdzie można odpocząć z dala od miejskiego zgiełku.

Dla kogo to miejsce

Pałac Czettritzów zainteresuje przede wszystkim miłośników architektury i historii regionu. To dobry punkt na mapie dla tych, którzy zwiedzają Wałbrzych i chcą poznać nie tylko słynny Zamek Książ, ale też mniej oczywiste zabytki miasta.

Nie jest to jednak atrakcja na całodzienną wycieczkę – raczej przyjemny przystanek podczas spaceru po Śródmieściu. Rodziny z dziećmi mogą skorzystać z parku jako miejsca na odpoczynek, choć brak tu placu zabaw czy innych typowych atrakcji dla najmłodszych.

Wałbrzych ma na swoim terenie aż cztery obiekty zwane „zamkami” – Pałac Czettritzów to jeden z nich, położony w samym centrum historycznej części miasta.

Praktyczne informacje – jak dotrzeć i co warto wiedzieć

Pałac znajduje się przy ulicy Zamkowej 4 w centrum Wałbrzycha, w dzielnicy Śródmieście. Dojazd komunikacją miejską nie stanowi problemu – to jeden z najbardziej dostępnych punktów miasta.

Ponieważ budynek pełni funkcję uczelni, nie ma możliwości zwiedzania wnętrz w ramach standardowych wycieczek turystycznych. Można jednak swobodnie oglądać fasadę, portal wejściowy z herbem Hochbergów oraz spacerować po parku. Najlepiej wybrać się tu w dzień powszedni w godzinach popołudniowych, kiedy w okolicy panuje mniejszy ruch.

Na zwiedzanie zewnętrznej części pałacu i spacer po parku wystarczy około 30-45 minut. Warto połączyć tę wizytę z innymi zabytkami Śródmieścia – pałac leży na czerwonym szlaku turystycznym, który prowadzi przez najciekawsze historyczne punkty tej części miasta.

Wstęp do parku jest bezpłatny. Nie ma też określonych godzin otwarcia – teren jest ogólnodostępny, choć oczywiście należy pamiętać o tym, że to kampus uczelni i warto zachować odpowiedni szacunek dla studentów i pracowników.

Dla osób zainteresowanych głębszym poznaniem historii rezydencji warto sięgnąć po publikację Sylwii Bielawskiej „Jądro miasta. Powstanie i rozwój wałbrzyskiej rezydencji Czettritzów” – to pozycja obowiązkowa dla miłośników regionalnej historii.