Książański Park Krajobrazowy to ponad 3000 hektarów zróżnicowanego terenu na Pogórzu Wałbrzyskim, rozciągający się między Wałbrzychem a Świebodzicami. Utworzony w 1981 roku jako jeden z pierwszych parków krajobrazowych w Sudetach, chroni najciekawsze fragmenty pogórza – od głębokich wąwozów po kopulaste wzniesienia, od bukowych lasów po skalne urwiska. To miejsce, gdzie przyroda splata się z historią, a głównym punktem na mapie pozostaje oczywiście Zamek Książ, choć park oferuje znacznie więcej niż tylko okolice słynnego zamku.
Dla tych, którzy szukają czegoś więcej niż typowa wycieczka po zabytkach, ten teren sprawdzi się idealnie. Można tu spędzić cały dzień na szlakach, które wiją się nad potokami, albo wybrać się na krótki spacer do jednego z rezerwatów.
- urokliwe wąwozy i głębokie doliny
- unikalne Jeziorko Daisy
- malownicze trasy spacerowe
- bogata flora i fauna
- historia w każdym zakątku
Trzy oblicza parku – od zbiornika po górskie potoki
Park podzielono na trzy zespoły krajobrazowe, z których każdy ma zupełnie inny charakter. Zespół dobromierski w północno-zachodniej części skupia się wokół sztucznego zbiornika Dobromierz o powierzchni kilometra kwadratowego – to spokojniejszy teren, gdzie dominuje woda i okoliczne lasy. Centralny zespół książański to już zupełnie inna bajka. Tutaj Pełcznica i Szczawnik wyrzeźbiły w skałach głębokie przełomy, tworząc miejscami urwiska sięgające 80 metrów wysokości.
Wschodni zespół lubiechowski charakteryzują kopulaste wzniesienia i przepływające przez nie potoki – Lubiechowska Woda i Witoszówka. Właśnie tam znajduje się Jeziorko Daisy, objęte ochroną rezerwatową. To niewielkie oczko wodne o charakterystycznym zielonkawym odcieniu wody, powstałe w dawnym kamieniołomie. Wokół jeziorka rośnie specyficzna roślinność, a samo miejsce ma niemal bajkowy klimat – szczególnie gdy słońce przebija się przez gałęzie otaczających drzew.
Szlaki i trasy – co warto przejść
Najsłynniejszą trasą w parku jest Ścieżka Hochberów, która rozpoczyna się przy Zamku Książ i prowadzi tuż nad brzegiem Pełcznicy. To około 4 kilometry spaceru, podczas którego można zobaczyć ruiny Starego Zamku Książ, 400-letni cis „Bolko” o obwodzie prawie trzech metrów, Wąwóz Książ zwany też Piekiełkiem, Łabędzi Staw oraz mostek „nad przepaścią”. Ta ostatnia atrakcja to wiszący mostek oferujący widok wprost w dół na spienioną wodę potoku – nie dla osób z lękiem wysokości.
Wąwóz Pełcznicy, długi na 3,8 kilometra, uchodzi za najpiękniejszy w całych Sudetach. Potok wyżłobił tutaj w dewońskich i dolnokarbońskich skałach – głównie zlepieńcach i piaskowcach – głębokie, kręte jary. W niektórych miejscach ściany dolin wznoszą się na 80 metrów, tworząc skalne parowy i urwiska. Ta niedostępność uchroniła najciekawsze fragmenty przed zniszczeniem, więc do dziś można tu zobaczyć przyrodę w stosunkowo nienaruszonym stanie.
Z Podzamcza do Pełcznicy prowadzi niebieski szlak mierzący 3,5 kilometra przez Borowiec Mały i Zwierzyniec. Po drodze czekają małe wychodnie skalne z widokami na okolicę. To dobra opcja dla tych, którzy nie chcą iść głównym szlakiem przy zamku, ale szukają spokojniejszej trasy z mniejszą liczbą turystów.
Co jeszcze zobaczysz w parku
Oprócz Zamku Książ, który sam w sobie zasługuje na osobną wizytę, w granicach parku znajdują się jeszcze dwa zamki – Zamek Cisy oraz ruiny Starego Zamku Książ. Ten ostatni to właściwie pozostałości po średniowiecznej warowni, z której niewiele zostało, ale samo miejsce ma swój klimat. Warto też zajrzeć do Sudeckiego Ogrodu Dendrologicznego, który zajmuje 15 hektarów parku zamkowego Książ i od 1977 roku funkcjonuje jako arboretum.
Palmiarnia w Lubiechowie to kolejny punkt, który przyciąga zwiedzających – egzotyczne rośliny w środku dolnośląskiego pogórza to ciekawy kontrast. Niedaleko znajduje się także Dolina Różaneczników, która szczególnie pięknie prezentuje się w okresie kwitnienia.
W podziemiach Zamku Książ zimują nietoperze – można tu spotkać nocka rudego i gacka wielkouchego. To jedno z ważniejszych miejsc zimowania tych chronionych ssaków w regionie.
Przyroda parku – co tu rośnie i kto tu mieszka
Około 87% powierzchni parku zajmują lasy administrowane przez trzy nadleśnictwa: Jawor, Wałbrzych i Świdnica. Dominują tu trzy zespoły roślinne: kwaśna buczyna górska, grąd i olsyna podgórska. Roślinność jest naprawdę bujna – naukowcy naliczyli tu około 200 gatunków roślin, w tym 29 gatunków chronionych i 19 objętych całkowitą ochroną.
Wśród roślin chronionych można natknąć się na kopytnik zwyczajny, konwalię majową, śnieżycę wiosenną, wawrzynka wilczełyko, lilię złotogłów, naparstnicę zwyczajną, bluszcz pospolity, zimowita jesiennego, orlika pospolitego czy czarkę szkarłatną. Najliczniejszą grupą drzew jest cis pospolity – wspomniany już cis „Bolko” to najsłynniejszy okaz, ale nie jedyny wart uwagi.
Fauna też robi wrażenie. W lasach żyją sarny, jelenie, lisy, muflony i wiewiórki. Bogatą grupę stanowią mięczaki, pajęczaki, owady i gady. Park oferuje idealne warunki do obserwacji ptaków – zróżnicowane środowisko leśne i obecność potoków przyciąga wiele gatunków.
Rezerwaty przyrody
Najcenniejsze obszary parku objęto ochroną rezerwatową. Pierwszy to rezerwat „Jeziorko Daisy”, chroniący wspomniane już oczko wodne powstałe w dawnym kamieniołomie. Drugi to rezerwat „Przełomy pod Książem k. Wałbrzycha”, który obejmuje najbardziej spektakularne odcinki przełomu Pełcznicy w okolicy zamku. To właśnie tutaj można zobaczyć te słynne 80-metrowe urwiska i skalne ściany.
Wąwóz Książ, zwany też Piekiełkiem, ma 3,8 kilometra długości i jest uważany za najpiękniejszy wąwóz w całych Sudetach.
Dla kogo jest ten park
Książański Park Krajobrazowy to miejsce uniwersalne. Rodziny z dziećmi znajdą tu łatwe szlaki wokół zamku i spokojne tereny przy zbiorniku Dobromierz. Miłośnicy historii mają do dyspozycji zamki i pozostałości dawnych budowli. Entuzjaści przyrody mogą obserwować rośliny i zwierzęta, a fani aktywnego wypoczynku – pokonywać kolejne szlaki i zdobywać wzniesienia.
Teren jest zróżnicowany pod względem trudności. Ścieżka Hochberów nie należy do najbardziej wymagających, choć miejscami jest stroma i wymaga przyzwoitego obuwia. Inne szlaki także nie stanowią wielkiego wyzwania kondycyjnego – w końcu to pogórze, nie wysokie góry. Ale właśnie to sprawia, że park jest dostępny dla większości odwiedzających, niezależnie od wieku i kondycji.
Informacje praktyczne – jak zaplanować wizytę
Park krajobrazowy jest dostępny bezpłatnie przez cały rok – nie ma bramek ani biletów wstępu na szlaki. Oczywiście osobno płaci się za zwiedzanie Zamku Książ (bilety od około 30-40 zł w zależności od trasy), Palmiarni w Lubiechowie (około 15-20 zł) czy innych płatnych atrakcji na terenie parku. Same szlaki turystyczne są jednak ogólnodostępne i bezpłatne.
Na zwiedzanie samego parku warto przeznaczyć co najmniej pół dnia, a jeśli chce się zobaczyć więcej niż tylko okolicę zamku – lepiej zaplanować cały dzień. Ścieżka Hochberów zajmuje około 2-3 godzin w spokojnym tempie z przerwami na zdjęcia. Dłuższe trasy przez wszystkie trzy zespoły krajobrazowe mogą zająć 5-6 godzin.
Dojazd jest prosty – park leży tuż przy Wałbrzychu i Świebodzicach, więc można dojechać samochodem (parkingi przy Zamku Książ) lub komunikacją miejską. Z centrum Wałbrzycha do zamku kursują autobusy, a stamtąd już można ruszyć na szlaki. Dla zmotoryzowanych – parking przy zamku to około 10-15 zł za dzień.
Najlepszy czas na wizytę to wiosna i lato, gdy roślinność jest w pełni, choć jesień też ma swój urok dzięki kolorom liści. Zima może być trudniejsza ze względu na oblodzone szlaki, szczególnie te prowadzące nad urwiskami.
Park znajduje się na terenie pięciu gmin: Dobromierz, Stare Bogaczowice, Świebodzice, Świdnica i Wałbrzych. Całość zajmuje 3155 hektarów, a otulina parku to kolejne 5933 hektary. To spory obszar, więc warto wcześniej zaplanować trasę i wybrać te fragmenty, które najbardziej interesują.