W Zawiszowie pod Świdnicą, przy bramie wjazdowej do oczyszczalni ścieków, stoi betonowa figura mężczyzny siedzącego ze spuszczonymi spodniami na ceglanym wychodku. Trzyma w ręce fajkę, ma na sobie kaszkiet i niebieski fartuch, a nad głową drewnianą altanę chroniącą przed deszczem. To Srający Chłopek – pomnik, który od lat 30. XX wieku przyciąga turystów z całego świata swoim humorystycznym podejściem do tematu, o którym zazwyczaj się nie mówi.
Choć nazwa brzmi prowokacyjnie, a sam widok może zaskoczyć, to właśnie w tej bezpretensjonalnej formie tkwi cały urok tej atrakcji. Nie ma tu patosu, sztuczności ani udawania czegoś więcej niż jest. Po prostu figura człowieka załatwiającego naturalną potrzebę, wykonana z przymrużeniem oka przez pracowników oczyszczalni.
- niezwykły humorystyczny pomnik
- lokalna atrakcja z historią
- niecodzienny widok
- przetrwał wojny i zmiany
- idealne miejsce na zdjęcia
Historia pomnika przy oczyszczalni ścieków
Kiedy w latach 1934-1936 pod Świdnicą powstawała nowoczesna biologiczna oczyszczalnia ścieków, pracownicy postanowili upamiętnić to wydarzenie w dość nietypowy sposób. Zamiast uroczystej tablicy czy pomnika założyciela, odlali z betonu figurę mężczyzny w trakcie defekacji i ustawili ją przy kolektorze ogólnospławnym, w punkcie pomiarowym ścieków wpływających do oczyszczalni. Był to wyraz śląskiego poczucia humoru, które nie stroni od dosadnych żartów związanych z codziennym życiem.
Pomnik od początku budził mieszane uczucia. Nie każdemu przypadł do gustu, ale nikt nie zdecydował się go zniszczyć. Przetrwał wojnę, zmiany ustrojowe i kolejne dekady, stojąc w tym samym miejscu aż do 1992 roku.
Kiedy starą oczyszczalnię zamknięto, figura została przeniesiona przed budynek nowej oczyszczalni w Zawiszowie, już na terenie gminy wiejskiej Świdnica. Początkowo stanęła na niewielkim wzniesieniu przy zlewni, a następnie znalazła swoje stałe miejsce obok bramy wjazdowej, gdzie znajduje się do dziś.
Podczas renowacji w 2011 roku odkryto, że pierwotnie Srający Chłopek miał brodę, którą z biegiem czasu zasłonięto kolejnymi warstwami farby. Osoby przeprowadzające rekonstrukcję zadecydowały jednak, że mężczyzna powinien pozostać gładko ogolony – jedynie z charakterystycznymi wąsami.
Jak wygląda Srający Chłopek i dlaczego przyciąga turystów
Betonowa figura przedstawia wąsatego mężczyznę w średnim wieku, ubranego w jasną koszulę, brązową kamizelkę i jaskrawoniebieski fartuch – choć kolor fartucha zmieniał się przez lata. Wcześniej był czerwony, a możliwe że pierwotnie rzeźba w ogóle nie była pomalowana. Na głowie ma kaszkiet, w dłoni trzyma fajkę. Siedzi na wykonanym z cegieł wychodku, ze spuszczonymi czarnymi spodniami, w pozycji sugerującej głębokie zamyślenie.
Lokalny historyk Horst Adler określił tę rzeźbę jako wyraz niemieckiego śląskiego humoru, co wydaje się trafnym podsumowaniem. To humor bez ogródek, bezpośredni i szczery. Nie każdy go zrozumie, ale ci którzy doceniają absurd i prostotę, znajdą w tej figurze coś autentycznego.
Co ciekawe, na przedwojennych fotografiach widać, że twarz mężczyzny miała znacznie bardziej szlachetne i wyraziste rysy. Przez lata zaniedbań oraz odnawianie przez amatorów detale te zostały zatracone, co nadało postaci bardziej prostacki wygląd.
Srający Chłopek a turystyka – od lokalnego kuriozum do atrakcji międzynarodowej
Choć pomnik nie jest wpisany do rejestru zabytków i nie podlega żadnej szczególnej ochronie konserwatorskiej, stał się jedną z najchętniej odwiedzanych atrakcji w okolicy Świdnicy. Odnotowano go w przewodniku Pascala oraz polskiej edycji National Geographic, co przyciągnęło uwagę turystów nie tylko z Polski, ale i z zagranicy.
W 2016 roku radni miasta zauważyli turystyczny potencjał rzeźby i wyszli z propozycją przeniesienia jej do centrum Świdnicy, na plac świętego. Pracownicy oczyszczalni ścieków wyrazili jednak zdecydowany sprzeciw – Srający Chłopek to ich niepowtarzalny symbol i nie zamierzają się go pozbyć.
Od 2020 roku można kupić znaczek turystyczny z wizerunkiem pomnika i napisem „Świdnica – Rzeźba Srającego Chłopka. Znaczek Turystyczny No.970”. To dowód na to, że figura oficjalnie weszła do kanonu lokalnych atrakcji turystycznych, mimo swojego prowokacyjnego charakteru.
Świdniczanie nadali pomnikowi kilka alternatywnych nazw: Bolek Myśliciel (w nawiązaniu do słynnej rzeźby Rodina), Srajludek oraz po prostu Srol. Każda z tych nazw jest używana z równą swobodą.
Renowacje i zmiany wyglądu przez lata
Ponieważ pomnik nie jest chroniony jako zabytek, jego kolorystyka może być dowolnie modyfikowana podczas kolejnych renowacji. W 2011 roku rzeźba przeszła gruntowną renowację po latach zaniedbań. Usunięto kilka warstw farb i skruszone cementowe plomby, co pozwoliło odkryć pierwotny wygląd figury.
Kolejna renowacja nastąpiła latem 2015 roku. Naprawiono wówczas ceglany murek wychodka oraz wykonano nowe drewniane zadaszenie chroniące figurę przed deszczem. Dzięki tym pracom pomnik prezentuje się dziś w całkiem przyzwoitym stanie, choć daleko mu do pierwotnej detalizacji twarzy.
Dla kogo jest ta atrakcja
Srający Chłopek to miejsce dla osób z poczuciem humoru, które nie boją się absurdu i potrafią docenić prostotę. Nie jest to cel sam w sobie – raczej punkt na mapie, który warto odwiedzić przy okazji zwiedzania Świdnicy.
Rodziny z dziećmi często się tu zatrzymują, bo dzieciaki reagują śmiechem na widok pomnika. Starsze osoby mogą mieć mieszane uczucia, ale większość po prostu uśmiecha się i robi zdjęcie. Miłośnicy dziwnych miejsc i lokalnych kuriozów znajdą tu materiał na ciekawą historię do opowiedzenia.
Nie warto jednak traktować tego jako główny cel wyprawy do Świdnicy. W mieście znajduje się przecież Kościół Pokoju wpisany na listę UNESCO czy imponująca katedra z jedną z najwyższych wież w Polsce. Srający Chłopek to dodatek, który nadaje całej wycieczce nieco luźniejszy charakter.
Praktyczne informacje – jak dotrzeć i co warto wiedzieć
Pomnik znajduje się w Zawiszowie pod Świdnicą, przy ulicy Zawiszów 5, tuż przy bramie wjazdowej do Świdnickiego Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji. To obrzeża miasta, w otoczeniu pól, oczyszczalni i nieodległej fabryki pasty do zębów. Miejsce jest na odludziu, więc najlepiej zaplanować wizytę przy okazji zwiedzania samej Świdnicy.
Dojazd samochodem jest najprostszy – wystarczy wpisać w nawigację „Zawiszów 5, Świdnica” lub bezpośrednio „Srający Chłopek Świdnica”. Można zaparkować przy drodze w pobliżu bramy. Komunikacja miejska w te rejony jest ograniczona, więc bez własnego auta może być trudniej.
Pomnik jest dostępny bezpłatnie przez całą dobę – stoi na zewnątrz przy bramie, więc można go zobaczyć o każdej porze. Nie ma biletów, godzin otwarcia ani opłat parkingowych. Wystarczy podjechać, zrobić zdjęcie i pojechać dalej. Cała wizyta zajmuje maksymalnie 10-15 minut, chyba że ktoś chce dłużej podziwiać otoczenie.
Warto zabrać ze sobą coś do picia i przekąskę, bo w okolicy nie ma sklepów ani punktów gastronomicznych. To naprawdę odludne miejsce, gdzie oprócz oczyszczalni i pól nie ma nic. Z drugiej strony, właśnie ta lokalizacja dodaje całej sytuacji absurdalnego uroku – pomnik wypróżniającego się mężczyzny stojący samotnie na obrzeżach miasta, odwiedzany przez turystów z całego świata.
Srający Chłopek z 1935 roku to najprawdopodobniej jedyna w Europie rzeźba przedstawiająca mężczyznę w trakcie defekacji. Podobny pomnik istnieje w katalońskiej Hiszpanii, gdzie wypróżniająca się figurka jest symbolem szczęścia, zdrowia i pomyślności.
Podsumowanie praktycznych informacji:
- Lokalizacja: Zawiszów 5, gmina Świdnica (przy oczyszczalni ścieków)
- Cena: bezpłatnie
- Godziny: dostępny całą dobę (pomnik na zewnątrz)
- Czas zwiedzania: 10-15 minut
- Dojazd: najlepiej samochodem, parking przy drodze
- Dodatkowe atrakcje w okolicy: Świdnica – Kościół Pokoju (UNESCO), katedra, rynek
Srający Chłopek to miejsce, które dzieli. Jedni widzą w nim prostacki żart, inni – szczery wyraz śląskiego humoru i kawałek lokalnej historii. Niezależnie od oceny, trudno zaprzeczyć, że to jedna z najbardziej oryginalnych atrakcji turystycznych na Dolnym Śląsku. Nie każdy pomnik ma prawie 90 lat i wciąż wzbudza tyle emocji.